De mokata ideo al scienca vero
Radio Verda publikigis antaŭ 1 monato en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 4 Spektoj
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
Por subteni nin: https://buymeacoffee.com/radioverda.
Koran dankon! ❤️
Ĉu vi iam rimarkis, ke iuj ideoj ŝajnas tiel strangaj, ke homoj tuj ridas pri ili, sed poste la sama mondo subite traktas ilin kiel memkompreneblajn? La historio de scienco estas plena je tiaj momentoj. Foje oni nomas ion “sensencaĵo” aŭ “fantazio”, ne ĉar ĝi nepre estas falsa, sed ĉar ĝi ne kongruas kun tio, kion la plimulto jam kutimis kredi. Kaj tamen, post jaroj aŭ jardekoj, la pruvo amasiĝas, la bildo ŝanĝiĝas, kaj la iam ridinda propono fariĝas nova fundamento.
Ekzemple, dum longa tempo multaj kleruloj rifuzis akcepti la ideon, ke malsanojn povas kaŭzi nevideblaj mikroorganismoj. Estis pli komforte kulpigi “malbonan aeron” aŭ nebulajn influojn. La penso, ke io nevidebla povus transdoni febron de unu homo al alia, ŝajnis al iuj tro simpla, preskaŭ infaneca. Sed kiam oni komencis observi pli atente, eksperimentadi, kompari malsamajn kazojn, evidentiĝis, ke higieno, steriligo kaj pura akvo havas rektan rilaton al malsaniĝo kaj resaniĝo. La ideo, kiu antaŭe ŝajnis naiva, fine helpis savi sennombrajn vivojn.
Simile interesa estas la historio pri meteoritoj. Hodiaŭ estas normale diri, ke ŝtonoj falas el la ĉielo. Sed iam tio ŝajnis kontraŭa al “bona” kosmologio: kiel povus rokoj simple flugi tra la spaco kaj subite frapi la Teron? Multaj fakuloj supozis, ke homoj konfuzas aferojn, aŭ ke tiuj ŝtonoj ja devenas de vulkanoj aŭ fulmoj. Nur kiam kolektiĝis sufiĉe da fidindaj atestoj, kaj kiam oni komencis analizi la materialon mem, la rezisto malfortiĝis. La ĉielo, iusence, fariĝis pli granda ol antaŭe.
Alia ekzemplo estas la moviĝo de kontinentoj. La ideon, ke la terpecoj, kiujn ni nomas kontinentoj, iam estis kune kaj poste iom post iom disiĝis, oni dum jaroj rigardis kiel tro aventureca. Oni demandis: kio povus movi tutajn landamasojn? Sen klara mekanismo, multaj ne volis aŭskulti. Sed la mapoj, la similecoj inter marbordoj, la fosilioj, kaj poste la malkovroj pri la oceana fundo kaj tektonaj platoj, iom post iom konvinkis. La demando ne plu estis “ĉu ili moviĝas?”, sed “kiel precize ili moviĝas?”
Kion ni lernas el tiaj rakontoj? Ke scienco ne estas nur kolekto de faktoj, sed ankaŭ homa komunumo kun kutimoj, supozoj kaj foje obstino. Skeptiko estas utila, sed ĝi povas fariĝi mallarĝa se ĝi rifuzas eĉ rigardi la pruvojn. Samtempe, ne ĉiu nekutima ideo poste montriĝas ĝusta. La diferenco estas simpla, sed grava: vera ideo kapablas travivi bonajn demandojn. Ĝi ne timas kontrolon, ripeton, kontraŭargumentojn. Kaj kiam ĝi finfine staras firme, ĝi instruas al ni ion humilan: la mondo ne devas adaptiĝi al niaj intuicioj. Ni devas lerni adapti niajn intuiciojn al la mondo.
![[Prelego] Sukcesoj kaj perspektivoj en planedoscienco — Loïc Rossi](https://i.ytimg.com/vi/dkirJ-xPuqI/default.jpg)
