Panama kanalo: inĝenierarto kaj medicino (Esperanto)
Voĉo de Esperantujo publikigis antaŭ 22 tagoj en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 4 Spektoj
- 1 Komentoj
- 1
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
En nia magazino, temas pri la Panama Kanalo, eksterordinara atingo de inĝenierarto kaj medicino, kiu definitive ŝanĝis la mondan komercon.
La revo pri vojo inter la oceanoj ne estas nova ideo. Jam en la deksesa jarcento, la hispanoj imagis fosi tra la mallarĝa tero de Panamo por eviti la danĝeran vojaĝon ĉirkaŭ la suda pinto de Ameriko. Tamen, nur fine de la deknaŭa jarcento, la homaro sentis sin sufiĉe potenca por provi tian kolosan laboron. La unua granda provo komenciĝis en la jaro mil ok cent okdek unu sub la gvido de Ferdinand de Lesseps. Li estis la viro, kiu sukcese gvidis la konstruadon de la Sueza Kanalo en Egiptio, kaj li estis rigardata kiel heroo de la moderna mondo. Sed de Lesseps faris fundamentan eraron. Li kredis, ke la kanalo en Panamo povus esti konstruita tute same kiel tiu en Suez, do kiel marnivela kanalo sen kluzoj.
La realo de la panama ĝangalo tamen estis tute malsama ol la plataj dezertoj de Egiptio. La inĝenieroj renkontis la montaron de Kulebra, kie la tero estis nestabila kaj konstante glitis returne en la elfosaĵojn. Sed la plej terura malamiko ne estis la tero mem, sed io nevidebla. Tropikaj malsanoj, precipe la flava febro kaj malario, komencis neniigi la laboristaron. En tiu epoko, sciencistoj ankoraŭ ne komprenis, kiel ĉi tiuj malsanoj disvastiĝas. Multaj kredis, ke la tiel nomata malbona aero aŭ malpura tero kaŭzas la febron. Pro tio, la preventaj rimedoj estis tute senutilaj. Dum la franca periodo, pli ol dudek mil laboristoj perdis siajn vivojn. La hospitaloj estis plenaj de homoj, kiuj venis por serĉi riĉecon sed trovis nur doloran morton.
La situacio estis tiom katastrofa, ke la franca kompanio finance kolapsis en la jaro mil ok cent okdek naŭ. Tio ne estis nur inĝenierarta malsukceso, sed grandega skandalo, kiu ruinigis milojn da investantoj en Francio. La ĝangalo rapide komencis rekreski super la forlasitaj maŝinoj kaj la duone fositaj kanaloj. Ŝajnis, ke la naturo venkis la homan ambicion. Tamen, la strategio de la mondaj potencoj estis ŝanĝiĝanta. La jaro mil ok cent naŭdek ok kaj la milito inter Hispanio kaj Usono montris al la usona registaro, ke havi ŝiparon, kiu povas rapide moviĝi inter la Atlantika kaj Pacifika oceanoj, estas absoluta neceso por nacia sekureco. Tio metis la fundamenton por la dua, eĉ pli ambicia fazo de la projekto.
Kiam Teodoro Ruzvelt fariĝis prezidanto de Usono, la kanalo fariĝis lia persona obsedo. Post komplikaj politikaj manovroj kaj la subteno de revolucio en Panamo por sendependiĝi de Kolombio, Usono akiris la rajton konstrui en la jaro mil naŭ cent tri. La usona periodo komenciĝis en mil naŭ cent kvar, sed la komencaj jaroj estis preskaŭ tiel ĥaosaj kiel la francaj. Laboristoj fuĝis pro timo de la flava febro, kaj la unua ĉefinĝenier-o, John Wallace, eksiĝis post nur unu jaro. La projekto bezonis novan vizion, kaj ĝi trovis ĝin en du viroj: la inĝeniero John Stevens kaj doktoro William Crawford Gorgas.
Doktoro Gorgas estis kuracisto, kiu havis radikalan ideon. Li kredis je la teorio de la kuba kuracisto Carlos Finlay kaj de doktoro Walter Reed, ke la flava febro ne estas kaŭzita de malpura aero, sed de unu specifa speco de moskito, la Aedes aegypti. Kiam Gorgas proponis ekstermi la moskitojn por savi la kanalon, multaj inĝenieroj kaj politikistoj ridis pri li. Ili ne povis imagi, ke miliono-da-dolaro-projekto dependas de la mortigo de insektoj. Tamen, John Stevens komprenis, ke sen laboristoj ne estos kanalo, kaj li donis al doktoro Gorgas la tutan subtenon, kiun li bezonis. Tio, kio sekvis, estis unu el la plej grandaj sanitaraj kampanjoj en la homa historio.
La skipoj de doktoro Gorgas traktis Panamon kiel militejon. Ili drenis marĉojn, instalis moskitoretojn en ĉiu fenestro, kaj verŝis oleon sur ĉian stagnaĵon de akvo por sufoki la moskitajn larvojn. Ili eĉ fumigis tutajn urbojn, domon post domo. La rezultoj estis mirindaj. En la jaro mil naŭ cent ses, la flava febro estis tute forigita el la kanalzono, kaj la kazoj de malario draste malpliiĝis. Ĉi tiu medicina venko estis la vera ŝlosilo, kiu malfermis la pordon al la inĝenierarta sukceso. Sen la laboro de doktoro Gorgas, la Panama Kanalo restus tombo por laboristoj kaj monumento al malsukceso. Nun, kiam la laboristoj estis sekuraj, la inĝenieroj povis koncentriĝi pri la tero mem. John Stevens ankaŭ faris la decidan paŝon rezigni pri la marnivela plano kaj anstataŭe uzi sistemon de gigantaj kluzoj kaj artefarita lago, kio estis la sola maniero venki la montaran terenon.
En la jaro mil naŭ cent sep, kolonelo George Washington Goethals transprenis la gvidon kiel ĉefinĝenier-o. Li estis viro de milita disciplino, kiu organizis la laboron kun ekstrema precizeco. La tasko estis monstra. La elfosado de la tiel nomata Kulebra-tranĉeo postulis la uzon de tunoj da dinamito kaj gigantaj vaporaj ŝoveliloj, kiuj laboris tagnokte. La laboristoj devis batali kontraŭ masivaj koto-glitoj, kiuj foje en nur unu nokto detruis la laboron de pluraj monatoj. Por solvi la problemon de la akvon…
