La Rozeta ŝtono: Deĉifri hieroglifojn (Esperanto)
Voĉo de Esperantujo publikigis antaŭ 1 monato en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 0 Spektoj
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
En nia magazino, temas pri la malkovro de la Rozeta ŝtono kaj la eksterordinara scienca vetkuro por deĉifri la antikvajn egiptajn hieroglifojn.
Dum pli ol tri mil jaroj, la kompleksaj kaj belaj hieroglifoj de la antikva Egiptio servis kiel la skriba voĉo de potenca civilizo. Ili ornamis grandegajn templojn, buntajn tombojn kaj delikatajn papirusojn. Ĉi tiu sistemo de bildoj kaj simboloj estis la ŝlosilo de ilia historio, religio kaj ĉiutaga vivo. Tamen, post la kvara jarcento post Kristo, kiam la kristanismo disvastiĝis kaj la greka kaj poste la kopta fariĝis la superregaj lingvoj, la scio pri la hieroglifa skribo malrapide velkis. La lasta konata hieroglifa surskribo datiĝas el la jaro tri cent naŭdek kvar. Dum preskaŭ mil kvar cent jaroj, la signifo de ĉi tiuj enigmaj simboloj estis perdita. Tio igis la vastan historian atestaron de tuta civilizo nelegebla. Dum jarcentoj, sciencistoj povis nur rigardi tiujn antikvajn skribaĵojn sen kompreni ion ajn krom ilia estetika beleco. Ili traktis ilin kiel pure simbolajn aŭ alegoriajn, ne kiel funkciantan lingvon.
La ŝanco por deĉifrado aperis neatendite dum la milita kampanjo de Napoleono Bonaparte en Egiptio. En julio de la jaro mil sep cent naŭdek naŭ, francaj soldatoj rekonstruis malnovan otomanan fortikaĵon, nomatan Fort Julien, proksime de la urbo Rashid, kiun la eŭropanoj nomis Rozeto, en la delto de la rivero Nilo. En la mezo de la polva kaj sunbruligita pejzaĝo, franca inĝeniera oficiro nomata Pierre-François Bouchard subite trovis malhelan, poluritan blokon el granodiorita roko. Ĉi tio ne estis ordinara ŝtono. Ĝi estis surskribita per tri apartaj skribmanieroj. La supra parto estis en hieroglifoj, la meza en la demotika skribo, kiu estas kursiva formo de la antikva egipta skribo, kaj la malsupra parto en la antikva greka lingvo. La tuja supozo estis, ke ĉiuj tri surskriboj enhavis la saman mesaĝon. Ĉi tiu nigra slabo, proksimume cent dek du centimetrojn alta, sepdek kvin centimetrojn larĝa kaj dudek ok centimetrojn dika, fariĝis konata kiel la Rozeta ŝtono. Ĝi enhavis dekreton eligitan de konsilio de pastroj en Memfiso en la jaro cent naŭdek ses antaŭ Kristo, festante la unuan datrevenon de la kronado de Ptolemeo la Kvina Epifano.
Post la malvenko de la francoj en Egiptio, la Rozeta ŝtono fariĝis brita posedaĵo laŭ la kondiĉoj de la Traktato de Aleksandrio en mil ok cent unu. Ĝi estis transportita al Anglio kaj alvenis en mil ok cent du, kaj ekde tiam ĝi estas kontinue elmontrita en la Brita Muzeo en Londono. Ĝia ĉeesto en Eŭropo estigis intensan akademian intereson kaj lanĉis febran vetkuron por malkaŝi ĝiajn sekretojn. Antaŭ la malkovro de la ŝtono, fruaj provoj kompreni hieroglifojn estis plejparte eraraj. Ekzemple, en la kvara jarcento, aŭtoro nomata Horapollo asertis, ke hieroglifoj estas pure alegoriaj. Tiu eraro influis sciencistojn dum jarcentoj, inkluzive de la jezuito Athanasius Kircher en la dek sepa jarcento, kies interpretoj estis tute fantaziaj kaj malprecizaj. Ĉi tiuj miskonceptoj kreis fortikan intelektan baron, kiun nur la Rozeta ŝtono povis fine rompi.
La Rosetta-ŝtono proponis tute novan deirpunkton. La unuaj esploristoj, kiel Silvestre de Sacy kaj Johan David Åkerblad, faris iom da progreso pri la demotika skribo. Ili sukcesis identigi la fonetikajn literumojn de propraj nomoj. Tamen, iliaj klopodoj apliki ĉi tiujn fonetikajn komprenojn al la hieroglifoj estis limigitaj, ĉar la ĝenerala kredo pri ilia pure simbola naturo ankoraŭ estis tro forta. La unua signifa sukceso venis de la brila angla polihistoro Thomas Young. Li estis kuracisto, fizikisto kaj lingvisto, ofte nomata la lasta homo, kiu sciis ĉion. Young komencis studi la Rosetta-ŝtonon en mil ok cent dek kvar. Li koncentriĝis pri la kartoĉoj, kiuj estas la ovalaj ringoj ĉirkaŭantaj grupojn de hieroglifoj. Oni suspektis, ke tiuj kartoĉoj enhavas reĝajn nomojn. Young ĝuste supozis, ke ĉi tiuj kartoĉoj, precipe tiuj por fremdaj regantoj kiel Ptolemeo, enhavas fonetikajn literumojn. Komparante la grekan nomon Ptolemeo kun la hieroglifa kartoĉo, li sukcesis doni ĝustajn fonetikajn valorojn al pluraj signoj, inkluzive de la literoj po, to, o, lo, mo, e kaj so. Li ankaŭ identigis la nomon Berenice en alia surskribo.
Young publikigis siajn trovojn en la Enciklopedio Brita en la jaro mil ok cent dek naŭ. Tamen, li havis kritikan limigon. Li ankoraŭ kredis, ke hieroglifoj estas fonetikaj nur kiam oni skribas fremdajn nomojn. Por indiĝenaj egiptaj nomoj, li ankoraŭ pensis, ke ili estas ĉefe simbolaj aŭ ideografiaj. Ĉi tiu intelekta muro malhelpis lin atingi la finan celon. Estis la franca egiptologo Jean-François Champollion, kiu fine sukcesis tute deĉifri la kodon. Naskita en mil sep cent naŭdek, Champollion estis mirinfano kun eksterordinara talento por lingvoj. Antaŭ la aĝo de dek ses jaroj, li jam majstris la latinan, grekan, hebrean, araban, sirian, kaldean kaj, plej grave, la koptan lingvon. Lia profunda scio pri la kopta lingvo, kiu estas rekta posteulo de la antikva egipta …
