Variolo: la venko de homaro (Esperanto)
Voĉo de Esperantujo publikigis antaŭ 13 tagoj en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 0 Spektoj
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
En nia magazino, temas pri la mirinda rakonto pri tio, kiel la homaro tute ekstermis la variolon, unu el la plej mortigaj malsanoj en la historio.
Imagu malsanon tiel teruran, ke ĝi akompanis la homaron dum jarmiloj, lasante malantaŭ si nur morton, blindecon kaj cikatrojn. Tiu malsano estis la variolo, ofte nomata la ruĝa plago. Sciencistoj kredas, ke la variola viruso aperis antaŭ proksimume tri mil ĝis kvar mil jaroj. Ni havas fizikajn pruvojn pri ĝia antikveco: la mumiigita korpo de la faraono Ramzeso la kvina, kiu mortis antaŭ pli ol tri mil jaroj, montras klarajn spurojn de variolaj pustuloj sur la haŭto. Dum la jarcentoj, la malsano vojaĝis kune kun komercistoj kaj esploristoj, disvastiĝante tra la tuta mondo kaj kaŭzante amasan mortadon, precipe inter la indiĝenaj popoloj de Ameriko post la alveno de eŭropanoj. Nur en la dek-oka jarcento en Eŭropo, proksimume kvar cent mil homoj mortis ĉiujare pro variolo, kaj ĝi estis la kaŭzo de unu triono de ĉiuj kazoj de blindeco. En la dudeka jarcento sole, oni taksas, ke variolo mortigis inter tri cent milionoj kaj kvin cent milionoj da homoj.
La simptomoj de variolo estis koŝmaraj. Ĉio komenciĝis per alta febro, laceco kaj severa dorsodoloro. Post du aŭ tri tagoj, karakteriza erupcio aperis sur la vizaĝo kaj manoj, rapide disvastiĝante al la tuta korpo. Tiuj makuloj fariĝis veziketoj plenaj de likvaĵo, kun malgranda kavo en la centro. Poste ili pleniĝis per puso, krustiĝis kaj fine defalis, lasante profundajn cikatrojn ĉe la plimulto de la postvivantoj. Proksimume tridek procentoj de la infektitoj mortis. La viruso disvastiĝis ĉefe per rekta kontakto inter homoj, per etaj gutetoj elspirataj, aŭ per infektitaj vestaĵoj kaj litaĵoj.
Dum longa tempo, la sola maniero batali kontraŭ ĝi estis la varioligo. Tio estis danĝera praktiko, ĉe kiu oni intence frotis materialon el variola pustulo en la haŭton de sana homo. La celo estis kaŭzi mildan formon de la malsano por krei imunecon, sed foje tio kaŭzis plenan malsanon aŭ eĉ novajn epidemiojn. Sed en la jaro mil sep cent naŭdek ses, la angla kuracisto Edward Jenner rimarkis ion interesan en la kamparo de Gloucestershire. Li aŭdis, ke melkistinoj, kiuj jam havis la bovovariolon, mildan malsanon transdonitan de bovinoj, neniam malsaniĝis pro la vera, mortiga homa variolo.
Jenner decidis testi tiun teorion. La dek-kvaran de majo, mil sep cent naŭdek ses, li inokulis okjaran knabon nomatan James Phipps per materialo el bovovariola pustulo de la mano de melkistino Sarah Nelmes. La knabo iomete febris sed rapide resaniĝis. Du monatojn poste, en julio, Jenner faris la decidan kaj riskoplenan paŝon: li eksponis la knabon al la vera variola viruso. James Phipps tute ne malsaniĝis. Li estis imuna. Jenner tiel pruvis la principon de vakcinado, vorto kiun li mem kreis el la latina vorto vacca, kio signifas bovino. Li publikigis siajn rezultojn en mil sep cent naŭdek ok, kaj malrapide la vakcinado komencis anstataŭigi la danĝeran varioligon tra la mondo. Tamen, malgraŭ tiu genia malkovro, la variolo restis tutmonda minaco dum pliaj du jarcentoj pro manko de organizita klopodo por tute venki ĝin.
En la mezo de la dudeka jarcento, la mondo fine decidis, ke sufiĉas. En la jaro mil naŭ cent kvindek naŭ, la Monda Organizo pri Sano, aŭ M-O-S, lanĉis sian unuan programon por ekstermi la variolon. Sed tiu frua klopodo estis senforta. Mankis mono, mankis sufiĉe da personaro kaj mankis vera tutmonda engaĝiĝo. En la jaro mil naŭ cent sesdek ses, la variolo ankoraŭ estis tute ordinara en tridek tri landoj, trafante pli ol dek milionojn da homoj ĉiujare. Pro tio, en mil naŭ cent sesdek sep, la M-O-S lanĉis la Tielnomatan Intensigitan Programon por Ekstermado. Estis tempo por milito kontraŭ la viruso.
La gvidanto de tiu milito estis la usona kuracisto Donald Ainslie Henderson, konata kiel D-A Henderson. Li estis pragmata kaj energia epidemiologo, kiu kredis, ke la variolo povas esti venkita nur per intensa laboro surloke. Li famiĝis pro sia diro, ke batali kontraŭ epidemio estas kiel milito. Lia teamo en Ĝenevo estis malgranda, sed li postulis, ke liaj dungitoj pasigu almenaŭ tri semajnojn monate en la landoj trafitaj de la malsano.
Kune kun Henderson, alia grava figuro estis William Foege. Laborante en Niĝerio, Foege rimarkis ion, kio ŝanĝis la tutan strategion de la kampanjo. Antaŭe, oni provis vakcini ĉiun homon en la mondo, kio estis preskaŭ neebla tasko. Foege malkovris, ke la variolo ne disvastiĝas tiel rapide kiel oni kredis. Li elpensis la strategion de gvatado kaj izolado. Anstataŭ vakcini ĉiun, la sanlaboristoj serĉis novajn kazojn de variolo. Kiam ili trovis infektiton, ili tuj izolis tiun personon kaj vakcinis ĉiujn, kiuj havis kontakton kun li, kaj poste ĉiujn loĝantojn en la ĉirkaŭa areo. Tio estis nomata ringa vakcinado. Ĝi kreis nevideblan muron de imuneco ĉirkaŭ la viruso, malhelpante ĝian plian disvastiĝon.
Unu el la plej mirindaj aspektoj de ĉi tiu kampanjo estis la internacia kunlaboro. Eĉ dum la plej malvarmaj jar…
