Lineara B: Bronzepokaj voĉoj (Esperanto)
Voĉo de Esperantujo publikigis antaŭ 4 monatoj en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 0 Spektoj
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
En nia magazino, temas pri la malkaŝo de perdita lingvo, kiu silentis dum tri jarmiloj, kaj pri la eksterordinara detektiva laboro, kiu finfine permesis al ni aŭdi la voĉojn de la bronza epoko.
Je la komenco de la dudeka jarcento, en la jaro mil naŭ cent, la brita arkeologo sinjoro Arthur Evans komencis elfosadojn sur la insulo Kreto, ĉe la loko de la antikva palaco de Knososo. Tie, meze de la polvo kaj la ruinoj de forgesita civilizo, li malkovris ion, kio tute surprizis la sciencan mondon. Li trovis milojn da argilaj tabuletoj kovritaj per strangaj, skribitaj signoj. Evans rimarkis, ke ekzistas tri apartaj skribsistemoj en la trovaĵoj. Unu estis hieroglifa kaj tre bilda. La dua, pli simpla kaj abstrakta, ricevis la nomon Lineara A. La tria, kiu aperis en grandega kvanto sur pli malfruaj tavoloj, estis nomita Lineara B, pro siaj fajnaj, rektliniaj strekoj.
Baldaŭ evidentiĝis, ke ĉi tiu skribo ne limiĝis nur al Kreto. Similaj tabuletoj estis trovitaj kaj sur la kontinenta Grekio, en lokoj kiel Piloso, Mikeno kaj Tebo. Tiuj tabuletoj ne estis intence fabrikitaj por daŭri dum jarcentoj. Ili estis simplaj administraj notoj skribitaj sur mola argilo, kiujn oni normale forĵetus post nelonge. Tamen, okazis katastrofo. Ĉirkaŭ la jaro mil kvar cent kvindek antaŭ nia erao en Knososo, kaj ĉirkaŭ la jaro mil ducent antaŭ nia erao sur la kontinento, grandegaj fajroj detruis la palacojn. Tiuj samaj fajroj, kiuj pereigis la mikenan civilizon, hazarde savis ĝian historion. La intensa varmo bakis la argilajn tabuletojn, transformante ilin en fortikan, brikecan materialon, kiu povis postvivi tri jarmilojn sub la tero.
Sed kiel deĉifri skribon sen ia ajn ŝlosilo? Male al la fama Rozeta ŝtono, kiu helpis deĉifri la egiptajn hieroglifojn per paralelaj tekstoj en la greka lingvo, por Lineara B ekzistis neniu dulingva surskribo. Arkeologoj havis nur milojn da argilaj fragmentoj kun nekonataj signoj, reprezentantaj tute nekonatan lingvon. Por eĉ pli malfaciligi la aferon, sinjoro Arthur Evans mem kreis grandan obstaklon. Li estis absolute konvinkita, ke Lineara B reprezentas apartan, tiel nomatan minoan lingvon, kiu tute ne rilatis al la greka. Lia scienca aŭtoritato estis tiel granda, ke dum jardekoj preskaŭ neniu kuraĝis dubi pri tiu supozo, kio severe bremsis ĉian progreson.
La unua granda paŝo al la solvo estis farita ne de famaj profesoroj, sed de usona klasika filologino nomata fraŭlino Alice Kober. Laborante en la jardeko de mil naŭ cent kvardek, Kober montris nekredeblan paciencon. Ŝi kreis kartotekon el pli ol cent okdek mil slipoj por detale analizi la signojn. Ŝi rimarkis, ke certaj vortoj havis la samajn radikojn sed malsamajn finaĵojn. Tio pruvis, ke la lingvo malantaŭ Lineara B estis fleksia, simile al la latina aŭ la greka, kie vortoj ŝanĝas siajn finaĵojn por indiki gramatikan rolon.
Kober malkovris sistemajn grupojn de tri vortoj, kiujn sciencistoj poste nomis la tripletoj de Kober. Ĉi tiu malkovro ebligis al ŝi krei matematikan kradon, kiu grupigis signojn kiuj verŝajne kunhavis la saman konsonanton aŭ la saman vokalon. Ŝi pruvis, ke Lineara B ne estas alfabeto kaj ne estas nur bildskribo, sed silabaro, kie ĉiu signo reprezentas kombinaĵon de konsonanto kaj vokalo, ekzemple ka, ke, ki, ko, ku. Ŝi taksis, ke ekzistas proksimume naŭdek tiaj signoj en la tuta sistemo. Bedaŭrinde, fraŭlino Alice Kober mortis frue en la jaro mil naŭ cent kvindek, ne vidinte la finan rezulton de sia pionira laboro, sed ŝia krado estis la fundamenta ilo por la viro, kiu finfine rompos la kodon.
Tiu viro estis Michael Ventris. Ventris ne estis profesia arkeologo aŭ lingvisto, sed brita arkitekto. Kiam li estis nur dek-tri-jara knabo, en la jaro mil naŭ cent tridek ses, li aŭdis prelegon de sinjoro Arthur Evans pri la misteraj tabuletoj kaj promesis al si, ke li iun tagon deĉifros ilin. Lia arkitekta trejnado donis al li tre spacecan, logikan kaj strukturan manieron pensi. Li traktis la tabuletojn kiel grandan militan ĉifron.
Ventris komencis labori intense pri la strukturo de la skribo, uzante la kradon de Kober kaj evoluigante propran teorion pri la vokaloj. En la jaro mil naŭ cent kvindek du, li decidis provi tute novan strategion. Li supozis, ke kelkaj vortoj, kiuj aperis nur sur la tabuletoj de Kreto, povus esti loknomoj. Li provis apliki fonetikajn valorojn, kiujn li konis el simila, pli malfrua kipra skribo, al tiuj suspektataj loknomoj. Kiam li laŭte prononcis la rezulton, okazis la miraklo. Li trovis la vortojn ko-no-so por Knososo, tu-ri-so por Tilisoso, kaj a-mi-ni-so por Amnisoso. Subite, la mutaj signoj ekhavis sonon. Kaj kiam li aplikis tiujn samajn sonojn al aliaj tabuletoj, aperis ordinaraj, antikvaj vortoj. Li trovis la vorton ti-ri-po-de, kiu tre similis al la greka vorto por tripodo, kaj di-pa-e por pokaloj kun du teniloj. Per granda surprizo, eĉ por si mem, Michael Ventris malkovris, ke Lineara B ne estis mistera fremda lingvo, sed tre frua, arkaika formo de la greka lingvo. En junio de la jaro mil naŭ cent …
![[#022] kie estas mia voĉo? #esperanto](https://i.ytimg.com/vi/-qLQzWv-2rY/default.jpg)
![[Taglibro] La scienca programo de la 103-a UK](https://i.ytimg.com/vi/7jYaTyuGccs/default.jpg)
