Sueza Kanalo: Historio kaj graveco (Esperanto)
Voĉo de Esperantujo publikigis antaŭ 3 monatoj en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 1 Spekto
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
En nia magazino, temas pri la historio, konstruado kaj geopolitika graveco de la Sueza Kanalo, artefarita akvovojo kiu transformis la mondan komercon kaj ligis du marojn.
La ideo ligi la Mediteranean Maron kun la Ruĝa Maro tra la istmo de Suezo ne estas moderna invento. Ĝi havas siajn radikojn en la antikva Egiptio de la faraonoj. Jam ĉirkaŭ la jaro mil ok cent kvindek antaŭ nia erao, dum la regado de faraono Senusret la tria, ekzistis kanaloj ligantaj la riveron Nilo al la Ruĝa Maro. Jarcentojn poste, la persa reĝo Dario la unua revivigis kaj kompletigis similan akvovojon ĉirkaŭ la jaro kvincent antaŭ nia erao. Ankaŭ la greka reganto Ptolemeo la dua Filadelfo plibonigis la sistemon en la tria jarcento antaŭ nia erao. Eĉ la romianoj sub imperiestro Trajano kaj la araboj post la konkero de Egiptio en la sepa jarcento klopodis konservi ĉi tiun decidan ligon. Tamen, pro sabloŝtormoj, manko de bontenado kaj politikaj ŝanĝoj, tiuj antikvaj kanaloj iom post iom pleniĝis per sablo kaj malaperis en la dezerto ĝis la oka jarcento de nia erao.
La moderna historio de la kanalo komenciĝis per scienca eraro. Kiam Napoleono Bonaparto gvidis sian militan kaj sciencan ekspedicion al Egiptio en la jaro mil sep cent naŭdek ok, li ordonis al siaj inĝenieroj mezuri la nivelon de la du maroj. La ĉefa inĝeniero erare kalkulis, ke la Ruĝa Maro estas proksimume dek metrojn pli alta ol la Mediteranea Maro. Ĉi tiu eraro kondukis al la konkludo, ke rekta kanalo kaŭzus katastrofan inundon en la delto de la Nilo. Pro tio, la projekto estis flankenmetita dum pluraj jardekoj.
Nur meze de la deknaŭa jarcento la plano denove fariĝis aktuala danke al la vizio de unu viro. Ferdinando de Leseps, iama franca diplomato, pasigis jarojn en Egiptio dum la mil ok cent tridekaj jaroj kaj amikiĝis kun Said Paŝa, la filo de la tiama reganto. Kiam Said Paŝa fariĝis la vicreĝo de Egiptio, de Leseps uzis sian personan influon por proponi grandiozan projekton: la konstruadon de rekta, senkluza kanalo inter la du maroj. En la jaro mil ok cent kvindek kvar, li sukcesis akiri la unuan koncesion, kiu donis al li la rajton fondi internacian firmaon por konstrui kaj funkciigi la kanalon dum naŭdek naŭ jaroj post ĝia malfermo. Dua, pli detala koncesio estis subskribita en la jaro mil ok cent kvindek ses, precizigante la kondiĉojn de la laboro. En la jaro mil ok cent kvindek ok, de Leseps oficiale fondis la Universalan Kompanion de la Mara Kanalo de Suezo. Kvankam multaj eŭropaj registaroj kaj investantoj dubis pri la realigebleco de la projekto, de Leseps lerte vendis akciojn ĉefe al francaj civitanoj kaj al la egipta registaro mem, certigante la necesan kapitalon por komenci la laboron.
La laboroj oficiale komenciĝis la dudek kvinan de aprilo mil ok cent kvindek naŭ ĉe la marborda punkto, kiu poste fariĝis Port-Saido. La tasko estis herkula kaj devis esti plenumita en unu el la plej malfacilaj medioj de la mondo. La istmo de Suezo estis dezerta, senakva kaj senhoma peco de tero, kie la temperaturoj somere estis absolute sufokaj. Unu el la plej grandaj kaj tujaj defioj estis la kompleta manko de dolĉa akvo for la miloj da laboristoj. Por solvi ĉi tiun problemon, la kompanio unue devis konstrui helpan kanalon, la kanalon de Ismailia, por konduki dolĉan akvon rekte de la rivero Nilo al la konstruejo de la ĉefa kanalo. Sen ĉi tiu decida vivlineo, la tuta projekto estus kolapsinta pro soifo kaj malsano.
Dum la unuaj jaroj de la konstruado, la egipta registaro provizis la plej grandan parton de la laborforto per la tiel nomata korveo, sistemo de deviga, senpaga laboro. Dekoj da miloj da egiptaj kamparanoj, konataj kiel felahoj, estis perforte rekrutitaj kaj senditaj al the dezerto por fosi la kanalon per siaj propraj manoj, uzante nur simplajn fosilojn kaj korbojn por transporti la sablon. La laborkondiĉoj estis teruraj. Manko de taŭga nutraĵo, terura varmo, peza laboro kaj la konstanta minaco de ĥolero kaj aliaj epidemioj kaŭzis la morton de miloj da laboristoj. Ĉi tiu uzo de deviga laboro altiris severan internacian kritikon, precipe de Granda Britio. La brita registaro, kiu timis la kreskantan francan influon en la regiono kaj volis protekti siajn proprajn komercajn vojojn al Hindio, kondamnis la korveon kiel formon de sklaveco. Fine, en la jaro mil ok cent sesdek kvar, post decido de la franca imperiestro Napoleono la tria, la uzo de deviga laboro estis oficiale aboliciita.
Ĉi tiu decido devigis la kompanion draste ŝanĝi sian strategion. Anstataŭ fidi je homa forto, ili turnis sin al la plej moderna teknologio de la industria revolucio. Ili importis kaj disvolvis grandegajn vaporfunkciajn dragmaŝinojn kaj fosmaŝinojn. Ĉi tiuj feraj monstroj transformis la pejzaĝon kaj la etoson de la konstruejo. La silento de la dezerto kaj la gruntoj de lacaj homoj estis anstataŭigitaj de la konstanta bruo de vapormaŝinoj, la krakado de metalaj ĉenoj kaj la densa nigra fumo eliranta el la grandaj kamentuboj. Ĉi tiu teknologia transiro ne nur akcelis la laboron, sed anka…
