Enigmo rompita ĉe Bletchley Park (Esperanto)
Voĉo de Esperantujo publikigis antaŭ 10 tagoj en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 0 Spektoj
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
En nia magazino, temas pri la nekredebla historio de la maŝino Enigmo kaj la sekretaj kodrompistoj de Bletchley Park, kiuj ŝanĝis la kurson de la historio de la homaro.
La rakonto de la maŝino Enigmo ne komenciĝis kiel milita sekreto, sed kiel komerca klopodo. Je la fino de la Unua Mondmilito, en la jaro mil naŭ cent dek ok, germana inĝeniero nomata Arthur Scherbius patentis elektromekanikan aparaton por ĉifri mesaĝojn. Lia firmao, Scherbius kaj Ritter, komencis vendi la maŝinon sub la nomo Enigmo en la jaro mil naŭ cent dudek tri. Tiutempe, ĝi estis destinita al bankoj kaj grandaj entreprenoj, kiuj bezonis protekti sian komunikadon. Tamen, la germana armeo baldaŭ rekonis la eksterordinaran potencialon de la aparato. La germana mararmeo adoptis ĝin en mil naŭ cent dudek ses; sekvis la terarmeo en mil naŭ cent dudek ok, kaj la aerarmeo en la jaroj mil naŭ cent tridek tri kaj mil naŭ cent tridek kvin.
La Enigmo aspektis kiel dika skribmaŝino kun lampotabulo super la klavaro. Ĝia interna funkciado baziĝis sur serio de turniĝoj de tri interŝanĝeblaj rotoroj. Kiam funkciigisto premis klavon por litero, kurento trairis la rotorojn kaj lumigis tute alian literon sur la lampotabulo. La genio de la maŝino estis, ke ĉiufoje kiam oni premis klavon, la rotoroj turniĝis, tiel ke la kodigo de la sekva litero tute ŝanĝiĝis. Por plimalfaciligi la laboron de malamikaj spionoj, la militaj versioj de Enigmo inkludis kroman elementon: la ŝtopiltabulon, aŭ germane Steckerbrett. Tiu ĉi tabulo permesis al la funkciigisto interŝanĝi parojn da literoj per kabloj antaŭ kaj post kiam ili pasis tra la rotoroj. Tiu aldono multege pliigis la matematikan kompleksecon. Oni kalkulas, ke ekzistis proksimume cent tri triliardoj da eblaj agordoj por la milita maŝino. Pro tio, la germana ĉefkomando estis absolute konvinkita, ke la Enigmo estas nevenkebla.
Tamen, la unuaj fendoj en la germana memfido aperis ne en Britio, sed en Pollando. Jam en decembro de la jaro mil naŭ cent tridek du, pola matematikisto nomata Marian Rejewski sukcesis dedukti la internan kabligon de la Enigmo-rotoroj. Kunlaborante kun Henryk Zygalski kaj Jerzy Różycki ĉe la pola Ĉifro-Oficejo, li uzis la teorion de grupoj kaj spionajn informojn por krei metodojn de deĉifrado. Ili eĉ konstruis mekanikajn aparatojn nomatajn bomboj por aŭtomatigi la serĉadon de rotoraj agordoj. En julio de la jaro mil naŭ cent tridek naŭ, kiam la nubo de milito jam pezis super Eŭropo, la poloj invitis oficirojn de la britaj kaj francaj sekretaj servoj al Varsovio. Tie ili malkaŝis sian progreson kaj donis al ĉiu delegacio kopion de la Enigmo-maŝino. Tiu malavara ago donis al la britoj decidan avantaĝon kiam la milito fine eksplodis.
Post la deklaro de milito en septembro de mil naŭ cent tridek naŭ, la brita Registara Lernejo pri Kodoj kaj Ĉifroj, konata per la akronimo go co co so, transloĝiĝis al Bletchley Park en Buckinghamshire. Tiu ĉi loko, kodnomita Stacio ikso, fariĝis la centro de la brita kodrompa klopodo. Ĝi situis strategie inter la universitatoj de Oksfordo kaj Kembriĝo, de kie oni rekrutis la plej brilajn mensojn de la lando. Inter tiuj geniuloj estis la matematikisto Alan Turing, viro kies laboro fundamente ŝanĝos nian mondon.
Turing kaj lia kolego Gordon Welchman komprenis, ke la polaj metodoj ne plu sufiĉos, ĉar la germanoj plifortigis siajn sekurecajn procedurojn kaj ŝanĝis la ĉifron ĉiun tagon. Ili devis inventi ion tute novan. Rezulte naskiĝis la brita Bombo, grandega elektromekanika maŝino, kiu pezis tunon kaj enhavis kilometrojn da dratoj. La Bombo ne provis ĉiun eblan agordon, kio estus preninta jarcentojn. Anstataŭe, ĝi uzis logikan eliminon. La kodrompistoj serĉis erojn de la mesaĝo, kiujn ili povis diveni, ekzemple veterraportojn aŭ la frazon “Heil Hitler”. Tiujn divenitajn fragmentojn ili nomis luliloj. Se la Bombo trovis kontraŭdiron surbaze de la lulilo, ĝi tuj eliminis tiun agordon. Unu el la plej gravaj reguloj, kiujn ili ekspluatis, estis la fakto, ke en la Enigmo-sistemo, litero neniam povis esti kodita kiel si mem.
Dume, la milito sur la oceanoj fariĝis kriza. La germana mararmeo uzis eĉ pli kompleksan version de la maŝino por direkti siajn submarŝipojn kontraŭ aliancanaj konvojoj. Alan Turing gvidis la tiel nomatan Kabanon ok, kiu specialiĝis pri la mararmea Enigmo. La situacio estis tiel malespera, ke la britoj lanĉis specialajn operacojn por kapti kodlibrojn el germanaj ŝipoj. En majo de la jaro mil naŭ cent kvardek unu, la brita ŝipo u cent dek kaptis tute sendifektan Enigmo-maŝinon kaj dokumentojn el germana submarŝipo. Tiu kaptita materialo permesis al la teamo de Turing deĉifri la mararmeajn komunikojn preskaŭ en reala tempo, kio savis sennombrajn ŝipojn en la Atlantika Oceano. Tamen, la germanoj denove reagis en februaro de mil naŭ cent kvardek du per la enkonduko de la kvar-rotora Enigmo-maŝino, kodnomita m-kvar. Tio kaŭzis naŭmonatan periodon de nigra silento, dum kiu la aliancanoj denove estis blindaj antaŭ la minaco de la submarŝipaj luparoj….
![[#302] Nia 3D-printilo kaj aliaj afteroj | 3D printer an other issues | Esperanto-vlogo](https://i.ytimg.com/vi/ZBS9ik1S8RA/default.jpg)
