John Harrison kaj la longitudo (Esperanto)
Voĉo de Esperantujo publikigis antaŭ 10 tagoj en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 0 Spektoj
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
En nia elsendo, temas pri la historia klopodo de John Harrison por solvi la plej grandan sciencan enigmon de sia epoko: la mezuradon de longitudo sur la malferma maro.
Dum jarcentoj, la vasta kaj neantaŭvidebla oceano estis sfero de profunda danĝero por maristoj. Kvankam latitudo povus esti determinita kun relativa facileco per observado de la suno aŭ la steloj, precize kalkuli longitudon surmare restis malfacile solvebla kaj mortiga defio. Ĉiufoje kiam ŝipestroj, navigistoj kaj tutaj skipoj riskis iri preter la vido de la marbordo, ili komencis danĝeran hazardludon. Sennombraj vivoj kaj riĉaĵoj estis perditaj ĉar oni ne povis scii la precizan orientan-okcidentan pozicion de la ŝipo. Ŝipoj ofte frakasiĝis sur nevideblaj rokoj aŭ pereis ĉe nebulaj marbordoj ĉar la kapitanoj kredis, ke ili estas aliloke. Tio kondukis al katastrofaj ŝippereoj, enormaj ekonomiaj perdoj kaj signifa malhelpo al la marpotenco de la nacioj.
Imagu la vastan, inknigran nigrecon de la malferma oceano en senluna nokto. La solaj sonoj estas la senĉesa krakado de la lignaj traboj kaj la hurlado de la vento blovanta tra la rigilaro. Por maristoj de tiu tempo, tio estis terura realaĵo. Ili vivis en mondo de konstanta necerteco, kie ĉiu mejlo povis proksimigi ilin al nevideblaj rifoj. La timo frakasiĝi sur rokoj estis konstanta kunulo, lasante malantaŭe malesperajn petegojn de vidvinoj kaj rakontojn pri subakviĝintaj trezoroj. La etoso sur tiuj vojaĝoj estis de konstanta maltrankvilo, malespera ludo kontraŭ la elementoj de la naturo.
La ekzistantaj metodoj por determini longitudon estis tute neadekvataj. Estis la tiel nomata estim-navigado, kiu implikis taksi la pozicion surbaze de la rapideco, direkto kaj tempo de ŝipo, sed ĝi estis fifame malpreciza, precipe dum longaj vojaĝoj kun neantaŭvideblaj fluoj aŭ ventoj. Alia proponita metodo estis la metodo de lunaj distancoj. Ĝi implikis kompleksajn astronomiajn observaĵojn por mezuri la angulon inter la luno kaj aliaj ĉielaj korpoj. Kvankam teorie bona, ĝi postulis klaran ĉielon, tre spertajn astronomojn kaj laborintensajn kalkulojn, kiuj estis malfacile plenumeblaj precize sur balanciĝanta ŝipo. Eĉ sinjoro Isaac Newton mem kredis, ke preciza mara horloĝo estas neebla pro la variaj kondiĉoj surmare, kiel temperaturo, humideco kaj la konstanta moviĝo de la ondoj.
La urĝeco de ĉi tiu problemo fine instigis la britan registaron fari senprecedencan paŝon. La okan de julio, mil sep cent dek kvar, la Parlamento pasigis la Akton de Longitudo. Ĉi tiu leĝo establis la Estraron de Longitudo kaj ofertis kolosan premion de dudek mil pundoj al iu ajn, kiu povus elpensi praktikan metodon por determini longitudon surmare. Tiu sumo, ekvivalenta al milionoj da pundoj hodiaŭ, estis atesto pri la malespera bezono de solvo. La kondiĉoj por gajni la premion estis tre severaj: la metodo devis determini la longitudon kun precizeco de duona grado, kio estas proksimume tridek marmejloj, post vojaĝo al Karibio. La Estraro mem konsistis el eminentaj astronomoj, matematikistoj kaj maroficistoj, multaj el kiuj havis fortan antaŭjuĝon favore al astronomia solvo prefere ol mekanika.
En ĉi tiun defion enpaŝis John Harrison, naskita en mil ses cent naŭdek tri en Foulby, Yorkshire. Harrison ne estis akademiano nek astronomo. Li estis memlerninta ĉarpentisto kaj horloĝisto, kies frua laboro montris esceptan komprenon de preciza mekaniko. Li estis konata pro la konstruado de kompleksaj lignaj horloĝoj kaj la invento de la krada pendolo, kiu kompensas por temperaturŝanĝoj uzante malsamajn metalojn. Tio estis frua indiko de lia genio pri kiel trakti mediajn variablojn, kiuj kutime ruinigas la precizecon de horloĝoj.
Kontraste al la bruaj maroj, imagu la kvietan, intensan fokuson de kampara metiejo en Yorkshire. Tie, John Harrison laboris meze de la odoro de segaĵo kaj metalaj fajlaĵoj. Liaj paciencaj manoj zorge kunmetis fajnajn radojn kaj risortojn, gvidataj de ununura vizio. La ritma tiktakado kaj zumado de liaj eksperimentaj maŝinoj plenigis la spacon. Ĉiu eta sono estis atesto pri liaj jardekoj da serĉado de perfekteco. Ĉi tio estis la mondo, kie Harrison, humila metiisto, kuraĝis defii la plej grandajn sciencajn mensojn de sia epoko.
Lia unua grava mara horloĝo, nomata ho unu, estis finita en mil sep cent tridek kvin. Ĉi tiu giganta, kageca maŝino el latuno pezis sepdek du pundojn. Ĝi estis mirindaĵo de inĝenierarto, inkluzivante novigajn ecojn por redukti frotadon kaj tute novan mekanismon de bazo. En mil sep cent tridek ses, ho unu spertis sian unuan marprovon dum vojaĝo de Londono al Lisbono. La kapitano de la ŝipo ho mo so Centurion raportis, ke la horloĝo funkciis kun pli granda certeco ol ajna alia rimedo. Kvankam ĝi montris grandegan promeson, Harrison, ĉiam perfektisto, elektis ne prezenti ĝin por la plena testo en Karibio, kredante ke li povas ankoraŭ plibonigi la dezajnon.
Li tiam eklaboris pri ho du, pli kompakta kaj rafinita versio, kiun li finis en mil sep cent tridek naŭ. Kvankam ĝi uzis latunon ansta…
