Niaj najbaroj el alia tempo: kial neandertaloj meritas pli justan bildon
Radio Verda publikigis antaŭ 3 monatoj en Esperanto Ĉu ne?
Ni ne povas montri ĉi tiun filmeton al vi, ĉar viaj agordoj pri kuketoj ne permesas tion al ni.
Por rigardi kaj re-agordi viajn kuketojn, vizitu la paĝon Kuketoj.
Vi povas daŭre spekti la filmeton ĉe la originala platformo:
Originala paĝo
Spekti filmon ĉe Tubaro ne ŝtelas la spekton de Jutubo. La spekto enkalkuliĝas en ambaŭ Tubaro kaj Jutubo. Mi komprenas.
- 4 Spektoj
- Komentu!
- 0
Via ŝato/malŝato, ankaŭ viaj ĝenro-proponoj por ĉi tiu afiŝo estas konservita nur en Tubaro, ili ne estas sendataj ekster niaj serviloj. Simile, la statistikoj pri la afiŝo (spektoj, ŝatoj, komentoj ktp), ankaŭ aliaj atribuoj, ekzemple ĝenroj, venas de Tubaro mem. Ili neniel estas rilataj al tiuj ĉe la originala platformo. Mi komprenas.
Viaj signaloj pri problemoj rilate ĉi tiun afiŝon estos sendataj nur al la administrantoj de Tubaro. Ĉi tiu funkcio neniel estas rilata al ebla simila eco ĉe la originala platformo de la filmo. Por raporti problemon al la administrantoj de la originala platformo, uzu la raportofunkcion ĉe tiu platformo. Mi komprenas.
Priskribo
Por subteni nin: https://buymeacoffee.com/radioverda.
Koran dankon! ❤️
Kiam oni diras “neandertalo”, multaj el ni aŭtomate imagas mallertan, brutalan kavernulon, preskaŭ bestan. Tiu karikaturo estas tiel forta, ke ĝi eĉ fariĝis insulto en ĉiutaga parolo. Sed la lastaj jardekoj alportis ion tre interesan: neandertaloj komencas aperi ne kiel malluma flanka strato de la homa arbo, sed kiel proksimaj parencoj kun kompleksa vivo. Kaj laŭ mi, estas sufiĉe bele, ke scienco foje ne nur aldonas faktojn, sed ankaŭ helpas nin korekti malnovan maljuston.
Parto de la miskompreno venas el la historio mem. En la 1800-aj jaroj, kiam oni unue trovis fosiliojn en la regiono de Neandertal en Germanio, sciencistoj provis enigi la nekonatan en jam pretan rakonton: “ni” estas modernaj, do “ili” devas esti pli primitivaj. Unu frua rekonstruaĵo de skeleta restaĵo donis bildon de tre kliniĝinta, preskaŭ duon-simileca estaĵo. Poste evidentiĝis, ke la individua skeleto havis sanproblemojn kaj vundojn, kiuj distordis la korpon. Sed la bildo jam ekvivis propran vivon: ĝi migris en lernolibrojn, gazetojn, filmojn, reklamojn. Unu misa rekonstruaĵo povas fariĝi jarcenta kliŝo.
Kiam tia kliŝo enradikiĝas, ĝi influas eĉ la sciencan imagon. Se oni eniras kavernon kaj trovas lertajn ilojn aŭ spurojn de organizita vivo, la menso facile diras: “Tion faris modernaj homoj.” Kaj se io aspektas kruda aŭ neklara, oni rapide atribuas ĝin al neandertaloj. Tiel la demando jam enhavas la respondon. Ne temas nur pri ostoj, sed pri atendataj roloj en rakonto.
La vera ŝanĝiĝo venis kiam esploristoj ekpovis legi tre malnovan DNA el fosilioj. Tio ne sonas realisma, ĉar tempo ja detruas materialon, sed metodoj pliboniĝis, kaj fine eblis kompari neandertalan genetikon kun la nia. La rezulto estis surpriza por multaj homoj: inter neandertaloj kaj Homo sapiens okazis miksiĝo. Alivorte, temis ne pri du tute apartaj mondoj, sed pri grupoj, kiuj renkontiĝis, vivis proksime, kaj foje havis infanojn kune.
Kaj jen la plej amuza, iom humiliga fakto: granda parto de la homaro hodiaŭ portas etan procenton de neandertala heredaĵo. La kvanto varias de persono al persono, sed la ideo mem renversas la malnovan senton de supereco. Se “ili” estas en ni, tiam la distanco subite mallongiĝas. Neandertaloj ne estis fantomoj en malproksima kaverno; ili estis homoj el alia formo de la sama familio, adaptitaj al Eŭropo kaj okcidenta Azio dum tre longa tempo.
Mi ne diras, ke neandertaloj estis identaj al ni. Ili vivis en malsamaj klimatoj, kun malsamaj korpoj kaj eble malsamaj kutimoj. Sed la pli justa bildo estas simpla: ili havis socian vivon, lerton, kaj sufiĉe da proksimeco al ni por lasi spuron en nia propra historio. Do la venontan fojon kiam iu uzas “neandertalo” kiel mokvorton, eble indas rideti kaj pensi: nu, eble tiu vorto priskribas iom ankaŭ nin mem.
![Sas saluton [jutubaĵaĉo/EoYTP]](https://i.ytimg.com/vi/lbuJDCCDNGM/default.jpg)
